Mingajny - Migehnen

4 marca 1311 roku bracia Henryk i Teodoryk (prawdopodobnie synowie Arnolda z Nysy) otrzymują przywilej lokacyjny od biskupa warmińskiego Eberharda z Nysy na założenie wsi czynszowej o układzie wydłużonej ulicówki na miejscu staropruskiej osady Mynyen umiejscowionej wzdłuż rzeki Drwęcy Warmińskiej. Przez obszar nadania przepływa mała rzeczka nazywana obecnie Mingajska Struga, dawniej Lotterbach.  Dokument lokacyjny mówi o 100 włókach ziemi (1680 obecnych hektarów) nadanej na Prawie Chełmińskim. Z nadanej powierzchni wydzielono 9 włók sołeckich i 4 włóki na uposażenie kościoła. Dodatkowo wydzielono 10 włók wolnych, które biskup nadał za zasługi Henryka i Teodoryka w akcji osadniczej. Od pozostałych 77 włók osadnicy zobowiązani byli płacić czynsz w wysokości pół grzywny rocznie. Przez pierwszy rok osadnicy korzystali z wolnizny, czyli okresu zwolnienia z czynszu.

W akcie lokacyjnym jest mowa o prawie do założenia karczmy i młyna. Proboszcz zmiankowany jest w 1338 roku i w tym czasie istniał w Mingajnach kościół drewniany został on zastąpiony murowanym budowanym w latach 1350-75. Główne założenie tego kościoła przetrwało do czasów dzisiejszych. Przywilej lokacyjny zostaje odnowiony w 1505 roku przez biskupa Łukasza Watzenrode po zniszczeniach wojennych jakie dotknęły Mingajny. W tym akcie jest mowa o 70 włókach czynszowych i 6 sołeckich. Biskup Stanislaw Hozjusz w 1555 przyłączył do Mingajn wieś Eisenwerk, która była wyludniona i opuszczona. Z dokumentów wynika, że w 1587 roku we wsi gospodarowało 15 chłopów i 1 sołtys, w 1656 było 2 sołtysów 3 wolnych i 1 karczmarz. W 1783 roku wieś liczyła 65 zagród. W roku 1820 było 61 domów i 252 mieszkańców. W 1939 roku we wsi mieszkało 891 mieszkańców. Z tego 622 utrzymywały się z pracy w rolnictwie i leśnictwie, 93 pracowało w przemyśle i rzemiośle oraz 35 osób pracujących w handlu i komunikacji. Były 32 gospodarstwa rolne o powierzchni do 5 ha, 34 gospodarstwa o powierzchni od 5 do 10 ha, 33 gospodarstwa o powierzchni od 10 do 20 ha, 22 gospodarstwa o powierzchni od 2- do 100 ha oraz jedno ponad 100 hektarowe.

Z czasów II wojny światowej pochodzi dramatyczny epizod. W roku 1941 u Niemieckich gospodarzy w Mingajnach pracowali polscy robotnicy przymusowi, jednym z nich był 30 letni Stefan Bobak. Zakochał się on ze wzajemnością w córce niemieckiego gospodarza - Hedwig Wolki owocem miłości był synek Peter. Niestety ta miłość nie miała szczęśliwego finału 17 stycznia 1942 roku gestapo powiesiło Stefana Bobaka w pobliskim lesie, a jego niemiecką kochankę za karę wywieziono do obozu koncentracyjnego Ravenbruck w którym zmarła. Ich małym synkiem zajęła się rodzina niemki, dziecko przeżyło wojnę i mieszka w Niemczech.

Mingajny leżały na terenach Lidzbarskiego Rejonu Umocnień. Do dzisiaj w okolicznych lasach możemy odnaleźć pozostałości po bunkrach, zasiekach i itp. W styczniu i lutym 1945 roku trwały tutaj bardzo ciężkie walki.  Więcej o walkach w tych rejonach napisaliśmy tutaj Na zdjęciu obok schron dla dowództwa batalionu w pobliżu Mingajn. Przez Mingajny wycofywała się niemiecka 24 Dywizja Pancerna.  Armia sowiecka zdobyła Mingajny 8 lutego 1945 roku. Cywilna ludność niemiecka, która nie zdążyła się ewakuować przeżywała ciężkie chwile. Ci co uciekli przez Armią Czerwoną też nie zawsze przeżyli tułaczkę.

Pierwsi polscy osadnicy pojawili się w Mingajnach wczesnym latem 1945 roku, przybyli oni z mazowsza i kurpiów. Przeprowadzona w latach 1947-48 akcja "Wisła"  osadziła w Mingajnach dużą grupę ludności ukraińskiej, która zaczęła stanowić zdecydowaną większość.  25 listopada 1958 roku to pamiętna data dla mieszkańców, ponieważ tego dnia we wsi zabłysło światło elektryczne.

Mingajny obecnie to mała ale zadbana wieś. Obecny wygląd i układ wsi świadczy o bardzo bogatej i ciekawej historii miejscowości. We wsi funkcjonuje 61 gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni uprawianej ziemi 2800 ha. Większość gospodarstw nastawiona jest na hodowlę bydła mlecznego. Przez wieś przebiega tzw. Czerwony Szlak Kopernikowski, który wiedzie z Olsztyna przez Dobre Miasto, Mingajny do Pieniężna.

W 1947 roku uruchomiono szkołę podstawową. Pierwszą nauczycielką była Zofia Słowikowska. W tym budynku wcześniej mieściła się plebania. Obecnie stan techniczny budynku szkolnego jest dobry, w czym duże zasługi ma dyrektorka szkoły pani Anna Kulka. W szkole mieści się 6 sal lekcyjnych. W 2004 roku szkoła w Mingajnach otrzymała w ramach programu "Internet w szkolach - projekt Prezydenta RP" nowoczesną salę komputerową. W szkole pobierają naukę oprócz dzieci z Mingajn także uczniowie z Miłkowa i Woli Lipeckiej. Niedawno  kosztem prawie 105 000 zł wyremontowano budynek w zakresie docieplenia ścian zewnętrznych , elewacji, wymiany stolarki okiennej i drzwiowej, wymiany obróbek blacharskich.

Także w 1947 roku założono Ochotniczą Straż Pożarną. Obecnie dysponuje ona niedawno wybudowaną strażnicą w której miejsce dla siebie znalazła także Świetlica Wiejska. Jest ona animatorem życia kulturalnego wsi za sprawą sympatycznej świetlicowej.

Do obiektów zabytkowych w Mingajnach należą:

• dawny majątek Dargels
• trzyosiowe domy warmińskie nr 15, 77, 40, 34, 27, 22
• domy pięcioosiowe nr 68, 60, 59, 58, 55, 53, 41, 38, 34, 33, 28, 26, 24, 23, 16, 15
• wieloosiowy budynek nr 21
• dawny klub Ruch
• budynek byłego PGR
• drewniane stodoły 57, 55, 40, 30
• szachulcowe budynki gospodarcze
• zespół kapliczek

Mapa Mingajn z 1935 roku - kliknij w mapę by powiększyć